Poprawna polszczyzna (w zakresie zainteresowań forum)

[Stormont]

Ja mam taki problem, że bardzo szybko podłapuję różne zwroty i zawsze boję się, że te żenujące też wejdą mi w nawyk.

[Ard]

- Denerwują mnie wszelkie natrętne amerykanizmy typu: "shopping", "clubbing", "dancefloor", "showroom", "genderowy", "event"...

 

Słowa genderowy nie da się w żaden sposób sensownie zamienić (chyba że poprzez odnoszący się do płci kulturowej, no ale raczej nie tędy droga). Z clubbingiem i showroomem też byłby kłopot.

Urokliwy (zamiast: uroczy, pełen uroku)

Unikatowy (zamiast: unikalny)

A. W urokliwym nie ma nic złego. Przed wojną to słowo faktycznie miało inne znaczenie, ale już od dobrych pięćdziesięciu lat jest używane i odnotowywane przez słowniki jako urzekający itp.

B. Zła kolejność. Poprawne jest właśnie słowo unikatowy.

[Vit]

Ale "łomżing na trawingu" jest ok

ostatnio bardzo często spotykam "zangielszczanie" polskich słów:

"smażing&plażing", "idę szopować", "były sejlsy w galerii", "siedzening na leżakingu (tutaj zamiana rzeczownika na czasownik)"

Co ciekawe jeszcze niedawno rusycyzmy wnikały tak do języka, że pozostały nam moje ulubione:

kontrol zamiast kontrola (zmiana rodzaju)

wypłat zamiast wypłata (j.w.)

nagrywamy w studio zamiast w studiu

słuchałem radio zamiast radia

i chyba mój numer 1: pół litry hehe

[Clovis]

Słowa genderowy nie da się w żaden sposób sensownie zamienić (chyba że poprzez odnoszący się do płci kulturowej, no ale raczej nie tędy droga). Z clubbingiem i showroomem też byłby kłopot.

A. W urokliwym nie ma nic złego. Przed wojną to słowo faktycznie miało inne znaczenie, ale już od dobrych pięćdziesięciu lat jest używane i odnotowywane przez słowniki jako urzekający itp.

B. Zła kolejność. Poprawne jest właśnie słowo unikatowy.

 

W żadnym wypadku. Słowo "urokliwy", wcześniej mało znane i w zasadzie nie stosowane (osobiście wcześniej się nie zetknąłem, a przeczytałem sporo tysięcy książek z różnych okresów), zaczęło w latach 80-90. w środkach masowego przekazu wypierać dobrze ugruntowane słowo "uroczy". W tym okresie Agnieszka Osiecka (sama pracująca "w języku") stwierdziła ze wstrętem, że używają go ludzie o brudnych umysłach i brudnych majtkach. Jej słuch językowy nie mógł widocznie znieść takiego tworu, stąd mało parlamentarna reakcja. "Unikatowy" pojawiło się w tym samym okresie, utworzone wtórnie od rzeczownika "unikat", prawdopodobnie wskutek nieznajomości słowa "unikalny" w środowisku dziennikarzy. Początkowo usiłowano walczyć z tym chwastem, ale prasa i telewizja wygrały, bowiem słowo to zaczęło być regularnie stosowane w mass-mediach, zastępując niemal całkowicie swego poprzednika. Warto zwrócić uwagę, że używa się albo tego, albo tego: jeśli ktoś używa słowa "unikalny", raczej nie użyje słowa "unikatowy" i odwrotnie. Po pewnym okresie dezorientacji wyraz "unikatowy" został słownikowo zaakceptowany z zaznaczeniem, że dotyczy tylko rzeczy (przedmiotów), określanych jako unikaty, w przeciwieństwie do wyrazu "unikalny", obejmującego np. sytuacje i obiekty bardziej abstrakcyjne. Jednak ten wiejący na milę sztucznością manewr się nie powiódł, bowiem już wtedy przymiotnika tego używano powszechnie we wszystkich sytuacjach. Powstanie obu tych słów jest przykładem korzystania z prostego mechanizmu tworzenia przymiotników odrzeczownikowych, które wypierają z języka typowe formy, zwykle krótsze, ale odbierane jako oboczne, "dziwne" lub "nienaturalne".

[Clovis]

Zaznaczam, ze jest to moja osobista opinia wynikająca z zainteresowania językiem i pracy przy redagowaniu tekstów. Wiem że w kwestii "unikalny" czy "unikatowy" są różne opinie, ale są one właśnie różne, natomiast masowe używanie słowa "unikatowy" zaczęło się stosunkowo niedawno, niejako na moich oczach, mimo odmiennego w tej kwestii poglądu niektórych językoznawców. I nie było to na pewno ich zasługą

[WhiskeyPapa]

O ile mi wiadomo, nieodmienne radio i studio to raczej anachronizmy. Bodaj jeszcze jakieś trzydzieści lat temu formy odmienne i nieodmienne funkcjonowały równorzędnie, przy czym oficjalnie bardziej w modzie (właśnie radio, telewizja itd.) było właśnie używanie form nieodmiennych. Chętnie dowiem się, skąd pochodzi informacja, że to rusycyzmy. W języku rosyjskim te wyrazy są nieodmienne jako należące do pewnej klasy słów obcego pochodzenia - tak samo jak np. kino, ale to jeszcze o niczym nie świadczy.

[Vit]

O ile mi wiadomo, nieodmienne radio i studio to raczej anachronizmy. Bodaj jeszcze jakieś trzydzieści lat temu formy odmienne i nieodmienne funkcjonowały równorzędnie, przy czym oficjalnie bardziej w modzie (właśnie radio, telewizja itd.) było właśnie używanie form nieodmiennych. Chętnie dowiem się, skąd pochodzi informacja, że to rusycyzmy. W języku rosyjskim te wyrazy są nieodmienne jako należące do pewnej klasy słów obcego pochodzenia - tak samo jak np. kino, ale to jeszcze o niczym nie świadczy.

dokonałem zbyt dużego skrótu myślowego  - mój błąd - chodziło mi o to, że wspomniane wyrazy + kino nie odmieniają się w języku rosyjskim i na tej zasadzie/modzie zaprzestano odmieniać te wyrazy w języku polskim. Językoznawcy polscy wyjaśniają brak odmienności tych słów właśnie przez ich nieodmienność w języku rosyjskim.

[dziubdziub]

Kiedy język polski zaczyna brzmieć dziwnie:
- stopień wyższy od przymiotnika "pusty", "słony"
- zdrobnienie od rzeczownika "niebo", "kałuża", "czołg", "zbrodnia"

[Clovis]

dokonałem zbyt dużego skrótu myślowego  - mój błąd - chodziło mi o to, że wspomniane wyrazy + kino nie odmieniają się w języku rosyjskim i na tej zasadzie/modzie zaprzestano odmieniać te wyrazy w języku polskim. Językoznawcy polscy wyjaśniają brak odmienności tych słów właśnie przez ich nieodmienność w języku rosyjskim.

 

Wydaje mi się, ze było odwrotnie: początkowo ich nie odmieniano, a w miarę upowszechnienia zaczynano odmieniać. Jest to naturalny bieg wypadków.

[WhiskeyPapa]

@WitWal: Nie tyle zaprzestano, co nie zaczęto i myślę, że zasada nie jest zapożyczona z rosyjskiego, a wspólna z nim. Rosyjski jest w jej przestrzeganiu bardziej rygorystyczny, a polski bardziej elastyczny (zaś Czesi w ogóle się nie certolą ), oczywiście w odpowiedniej skali czasowej. Wszak o tym, co w języku poprawne, nie decydują ostatecznie słowniki (one tylko podają stan rzeczy), a uzus. To, jak szybko wyraz zostanie wcielony do języka całkowicie (tzn. np. podda się fleksji), zależy też od powszechności użycia. Tu osoby bardziej zorientowane muzycznie mogłyby się wypowiedzieć, jak w tzw. branży traktuje się np. słowa tremolo, allegro, vibrato, niewątpliwie dłużej obecne w polszczyźnie od np. radio. Doczekało się odmiany radio, doczekało się lasso, doczeka się leczo, porno, lego itd.

[Vit]

@WitWal: Nie tyle zaprzestano, co nie zaczęto i myślę, że zasada nie jest zapożyczona z rosyjskiego, a wspólna z nim. Rosyjski jest w jej przestrzeganiu bardziej rygorystyczny, polski zaś bardziej elastyczny (zaś Czesi w ogóle się nie certolą ), oczywiście w odpowiedniej skali czasowej. Wszak o tym, co w języku poprawne, nie decydują ostatecznie słowniki (one tylko podają stan rzeczy), a uzus. To, jak szybko wyraz zostanie wcielony do języka całkowicie (tzn. np. podda się fleksji), zależy też od powszechności użycia. Tu osoby bardziej zorientowane muzycznie mogłyby się wypowiedzieć, jak w tzw. branży traktuje się np. słowa tremolo, allegro, vibrato, niewątpliwie dłużej obecne w polszczyźnie od np. radio. Doczekało się radio, doczekało się lasso, doczeka się leczo, porno, lego itd.

@Clovis - słuszna uwaga.

@ WhiskeyPapa - zgoda, język jest tworzony w przestrzeni społecznej nie w bibliotekach i murach uczelni. Rosjanie lubią zapożyczenia - jest to dla nich zwyczajnie wygodne. Z tego co wiem procesy te postępują tam od XVIIw., gdzie zapożyczano i przejmowano słowa z języka polskiego, wiek XVIII to już nie polski a angielski, francuski i niemiecki zawładnął językiem Rosjan. Dziś to wszędobylski angielski. Ale zapożyczenia to jedno - druga sprawa to "kalka gramatyczna". Kojarzę, że parę lat temu weszła w parlamencie rosyjskim ustawa o "czystości języka rosyjskiego" - nie dziwię się - problem dotyczył też pisowni.

[Clovis]

Kiedy język polski zaczyna brzmieć dziwnie:

- stopień wyższy od przymiotnika "pusty", "słony"

- zdrobnienie od rzeczownika "niebo", "kałuża", "czołg", "zbrodnia"

 

 

Nie wiem doprawdy, co nie podoba ci się w słowie "czołżek"

[Gość Olgierd]

Co ciekawe jeszcze niedawno rusycyzmy wnikały tak do języka, że pozostały nam moje ulubione:

 

Rusycyzmy to na pewno nie jest kwestia "niedawno".

Pamiętam jak naście lat temu czytałem "Mechaniczną pomarańczę" w tłumaczeniu Roberta Stillera, w przedmowie było napisane, że to jest "wersja rosyjska", ale znając nasilającą się predylekcję do języka angielskiego tłumacz obiecał też "wersję anglojęzyczną". I oto się właśnie dowiaduję (z Wikipedii, a jakże), że jest (i to od dawna)...

[Vit]

Rusycyzmy to na pewno nie jest kwestia "niedawno".

Pamiętam jak naście lat temu czytałem "Mechaniczną pomarańczę" w tłumaczeniu Roberta Stillera, w przedmowie było napisane, że to jest "wersja rosyjska", ale znając nasilającą się predylekcję do języka angielskiego tłumacz obiecał też "wersję anglojęzyczną". I oto się właśnie dowiaduję (z Wikipedii, a jakże), że jest (i to od dawna)...

kilkanaście lat to z perspektywy trwania języka jest stosunkowo niedawno

[dziubdziub]

Nie wiem doprawdy, co nie podoba ci się w słowie "czołżek"

Och, nie to żeby mi się nie podobało... ale przy takich zdrobnieniach robi się nieco dziwnie.    Zastanawiam się, czy zdrobnienie od "czołg" to nie byłby może też "czołdżyk" czy "czołguś". Może dlatego to wszystko brzmi osobliwie, że są to takie słowa, których prawie nikt o zdrowych zmysłach nie zdrabnia. Tak jak "morderstewko" czy "zbrodnieńka".

[Clovis]

W jednej z powieści Lema niejakie czołginki gziły się po krzakach z muskularnymi dławidami.

[Üxküll]

Język polski został uznany za najtrudniejszy do nauki:

 

http://claritaslux.com/blog/the-hardest-language-to-learn/

 

[wyvern]

Znajomy Walijczyk wczoraj sie tym chwalił, że nauczył się najtrudniejszego języka. 

http://opishposh.com/10-hardest-languages-to-learn-for-english-speakers/ tutaj polski jest 10. za mandaryńskim (który moim zdaniem w mowie jest łatwiejszy do nauki)

[Krzysiek_W]

Znajomy Walijczyk wczoraj sie tym chwalił, że nauczył się najtrudniejszego języka. 

http://opishposh.com/10-hardest-languages-to-learn-for-english-speakers/ tutaj polski jest 10. za mandaryńskim (który moim zdaniem w mowie jest łatwiejszy do nauki)

Autor bloga chyba drukował te ogłoszenia:

[Brzydalllo]

Polski w rankingach trudności jest zazwyczaj drugi lub trzeci. Za chińskim, a w przypadku 3-go miejsca nie pamiętam.

[Szego]

Odkopując trochę temat chciałbym zapytać o poprawną formę wyrażenia - ,,Pospiesz się czy pośpiesz się?" - Spieszę się czy śpieszę się? 

[Kamil_D]

To zupełnie dwa różne słowa o odmiennym znaczeniu.

śpieszyć - http://sjp.pwn.pl/haslo.php?id=2527998 
śpieszyć się - http://sjp.pwn.pl/haslo.php?id=2527999 
spieszyć - http://sjp.pwn.pl/haslo.php?id=2522858 
spieszyć się - http://sjp.pwn.pl/haslo.php?id=2522860 

[mrJacob]

Proszę, profesor Miodek o tym mówił:

vod.tvp.pl/audycje/wiedza/slownik-polskopolski/wideo/spieszyc-czy-spieszyc-odc-61/1773352

[Szego]

Odkopując trochę. Jak wygląda pisownia imion i nazwisk z języka angielskiego w różnych przypadkach? Na przykładzie Billy'ego Joela, dla Billy'iego Joela? (Org. Billy Joel) 

[lubo69]

http://www.jezykowedylematy.pl/2010/10/nazwiska-obce-kiedy-stawiamy-apostrof/